Antybiotyki

 Jeszcze pół wieku temu – wkrótce po wprowadzeniu na rynek penicyliny – naukowcy zaczęli odnotowywać przypadki występowania opornych na penicylinę szczepów gronkowca złocistego (często występująca bakteria należąca do fizjologicznej flory bakteryjnej człowieka).

Oporne szczepy dwoinki rzeżączki, wywołującej czerwonkę shigelli (głównej przyczyny przedwczesnych zgonów w krajach rozwijających się) i salmonelli pojawiły się niedługo potem. Od tego pierwszego przypadku antybiotykooporności wśród gronkowców problem oporności na antybiotyki zaczął narastać lawinowo, budząc poważne zaniepokojenie dotyczące zdrowia publicznego, z uwagi na wynikające z niego ekonomiczne, socjalne i polityczne implikacje o charakterze globalnym, niezależne od podziałów etnicznych i politycznych.Gruźlica oporna na wiele antybiotyków nie ma charakteru problemu ograniczonego do jednego kraju, czy grupy pacjentów zarażonych wirusem HIV - występuje na terenie Europy Wschodniej, Afryki i Azji, zarówno wśród personelu służby zdrowia, jak i wśród populacji ogólnej. Podobnie szybko rozprzestrzeniają się szczepy opornych na penicylinę pneumokoków, a coraz częściej występująca oporna na leki malaria jest corocznie przyczyną zachorowań i zgonów milionów dzieci i dorosłych.

Nadmierne i nieprawidłowe stosowanie antybiotyków

Badacze szybko zorientowali się, że drobnoustroje chorobotwórcze wytwarzają oporność na środki przeciwbakteryjne w procesie znanym jako selekcja naturalna. Kiedy populacja drobnoustrojów wystawiona zostanie na działanie antybiotyku, większość wrażliwych organizmów obumrze, zostaną jedynie osobniki oporne na działanie leku. Przykładowo antybiotyk zabija 1 milion bakterii, ale nie zabija 5 z nich, najbardziej opornych. Ich niebywała zdolność do rozmnażania (dzielą się co 20-30 minut) powoduje, ze po 15 godzinach otrzymamy 5 milionów bakterii będących potomkami tych pięciu. Wszystkie one będą oporne na antybiotyk. Ponadto, organizmy te mogą przekazać oporność na antybiotyk albo swojemu potomstwu wraz z genami oporności, albo innym bakteriom przez koniugację, kiedy to plazmidy zawierające geny oporności przekazywane są z jednej bakterii do drugiej.

Uodparnianie się bakterii to naturalny, niemożliwy do zahamowania proces, nasilony przez nadużywanie i nieprawidłowe stosowanie środków przeciwbakteryjnych w leczeniu chorób u ludzi oraz w rolnictwie i hodowli zwierząt. Zachorowania na skutek zakażeń szczepami opornymi to zjawisko narastające. Oporność pneumokoków Kilka dziesięcioleci temu wszystkie pneumokoki były wrażliwe na antybiotyki. Ale obecnie wiele z nich jest opornych, przede wszystkim penicyliny i makrolidy, a także na tetracykliny i sulfonamidy. Największym problemem jest narastanie oporności pneumokoków na penicylinę i makrolidy. W różnych krajach oporność pneumokoków na penicylinę wynosi od kilkunastu do 70%! Stwierdzono, że szczepy oporne bardzo łatwo i szybko rozprzestrzeniają się na cały świat.

W Polsce średnio 34% pneumokoków izolowanych od chorych z zakażeniami układu oddechowego jest opornych na penicylinę (w niektórych regionach Polski aż 64 %). Najnowsze badania w Polsce wykonane przez Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego w ramach programu ”Ogólnopolskie badanie inwazyjnej choroby pneumokokowej u dzieci do 5 lat – IChP” wykazały, że 31% pneumokoków wyhodowanych od dzieci do lat 5 chorych na inwazyjną chorobę pneumokokową ma obniżoną wrażliwość na penicylinę (w tym 23% jest opornych).