Jesteś w ciąży? Prawo jest po Twojej stronie!

Kobieta w czasie ciąży ma wiele wątpliwości dotyczących nie tylko jej i dziecka zdrowia, ale i swojej kariery zawodowej. Pojawiają się obawy czy w czasie ciąży nie straci pracy, a także pytanie jakie ma prawa. Na pytania dotyczące prawa pracy w odniesieniu do kobiet w ciąży odpowiada Pani Anna Szul-Szywała z serwisu Kobieta i Prawo.

Wiele kobiet będących w ciąży obawia się poinformować o tym swojego pracodawcę. Czy jest się czego bać? 

Zgodnie z kodeksem pracy, kobiecie w ciąży nie można wypowiedzieć umowy o pracę ani także nie można z nią rozwiązać stosunku pracy. Dotyczy to każdej umowy o pracę (na czas określony, nieokreślony, okres próbny - dłuższej niż jeden miesiąc, w pełnym czy niepełnym wymiarze czasu pracy). Umowa nie może być rozwiązana czy wypowiedziana niezależnie od tego, w którym miesiącu ciąży pracodawca dowie się o tym fakcie. Wyjątkami, zgodnie z którymi można rozwiązać ciężarnej umowę o pracę jest tzw. zwolnienie dyscyplinarne (za zgodą związków zawodowych, jeśli funkcjonują na terenie danego zakładu pracy). Pracodawca może także wypowiedzieć umowę, gdy następuje likwidacja lub ogłoszenie upadłości zakładu pracy.

Przeczytaj jakie prawa masz po powrocie do pracy po urlopie wychowawczym.

Na co trzeba zwrócić uwagę przychodząc do pracodawcy z informacją o ciąży?

Informując pracodawcę o ciąży warto posiadać zaświadczenie lekarskie stwierdzające ten fakt. Należy także pamiętać, że zgodnie z przepisem art. 177 par. 3 kodeksu pracy, jeśli pracownica zatrudniona jest na okres próbny przekraczający miesiąc, na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, jest w ciąży i umowa o pracę kończy się jej po zakończeniu 3 ciego miesiąca ciąży, wówczas pracodawca ma obowiązek przedłużyć jej umowę do dnia porodu. Spodziewając się więc przedłużenia umowy o pracę w przypadkach umów czasowych, gdy pracownica jest w mniej zaawansowanej ciąży niż ukończony 3 miesiąc, warto poczekać z informowaniem pracodawcy.

Przeczytaj jak pracodawcy postrzegają kobiety w ciąży i mamy z małymi dziećmi.

Spotkałam się kiedyś z sytuacją, że pracodawca stwarzał spore problemy kobiecie w ciąży w momencie, gdy musiała iść na badania. Czy kobieta w ciąży ma prawo do wykonywania niezbędnych badań związanych z ciążą w czasie godzin pracy?

Kobieta w ciąży ma prawo wykonać niezbędne, przepisane przez lekarza badania w czasie godzin pracy, jeśli nie można wykonać tych badań poza godzinami pracy. Jeśli badania obiektywnie bez dodatkowych utrudnień można wykonać przed lub po zakończeniu dnia pracy, nadużyciem będzie robienie ich w czasie pracy. Pracodawca nie może jednak wymagać, aby pracownica, np. korzystała z prywatnej służby zdrowia czy innej przychodni, tylko w celu wykonania badań poza godzinami pracy.

Czy od strony formalnej jest coś na co kobieta musi zwrócić uwagę wykonując badania lekarskie w czasie godzin pracy?

Pracownica powinna mieć ze sobą zaświadczenie o ciąży (o ile pracodawca go jeszcze nie otrzymał) i skierowanie na badania. Za czas, w którym pracownica wykonuje badania związane z ciążą, przysługuje jej wynagrodzenie. Podstawą prawną jest tu przepis art. 185 par. 2 kodeksu pracy.

Czy pracodawca ma prawo zatrudnić kobietę w ciąży w porze nocnej?

Nie, nawet za zgodą pracownicy nie można jej zatrudniać w porze nocnej. Jeśli rozkład pracy wypada na porę nocną, pracodawca ma obowiązek tak zmienić rozkład pracy ciężarnej, aby jej praca nie była wykonywana w porze nocnej. Należy także pamiętać, że za pracę w porze nocnej uznaje się 8 godzin pomiędzy godziną 21 a 7 rano. Pracownik pracujący w nocy to taki, który pracuje co najmniej 3 godziny w porze nocnej. Przykładowo, osoba, która rozpoczyna pracę o godzinie 6 rano i pracuje 8 h nie pracuje w porze nocnej (bo tylko jedna godzina przypada na porę nocną) ( podstawa prawna, kodeks pracy art. 178 par. 1 oraz 178 z ind. 1)

Przeczytaj więcej na tema praw kobiet w ciąży.

Czy kobieta w ciąży może nie zgodzić się na wyjazd służbowy?

Kobiety w ciąży oraz pracownika (zarówno ojca jak i matkę) opiekujących się dzieckiem do lat 4 nie można bez ich zgody delegować poza miejsce pracy. Pracodawca nie może także takiej zgody na pracownicy wymuszać.

Kiedy ojciec dziecka może pójść na urlop wychowawczy?

Ojciec dziecka może zawsze skorzystać z urlopu wychowawczego, o ile z urlopu tego nie korzysta matka dziecka jednocześnie (w okresie dłuższym niż 3 miesiące) o ile jest pracownikiem, ma ogólny staż pracy co najmniej 6 miesięcy i w czasie urlopu wychowawczego będzie sprawował stałą bezpośrednią opiekę nad dzieckiem do lat 4 (niepełnosprawnym do lat 18, jeśli jest stwierdzone orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności). Prawo nie różnicuje wymogów dla pracowników - ojców i matek w zakresie korzystania przez nich z prawa do urlopu wychowawczego.

Jakie świadczenia otrzymuje kobieta w czasie urlopu wychowawczego?

Kobieta w czasie urlopu wychowawczego otrzymuje tylko świadczenia pieniężne, o ile kwalifikuje się do otrzymania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego związanego ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Poza tym, kobieta, której dochód w rodzinie nie upoważnia do otrzymania zasiłku rodzinnego, nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, że zajmuje się wychowywaniem dziecka.

Kobiety aktywne zawodowo często mają wiele obaw przed zajściem w ciążę. Jedną z nich jest strach przed utratą pracy po powrocie z urlopu macierzyńskiego, czy wychowawczego. Czy kobiety mają się czego obawiać?

Pracodawca nie ma prawa wypowiedzieć umowy o pracę pracownicy w czasie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Prawo takie nie obowiązuje w stosunku do osób powracających z urlopu macierzyńskiego. Pracodawca może więc wypowiedzieć kobiecie po urlopie macierzyńskim umowę o pracę. Jeśli kobieta ma podstawy przypuszczać, że jedynym powodem jej zwolnienia jest jej obecny stan rodzinny, może skarżyć pracodawcę o dyskryminację, na zasadach ogólnych. Pracownica powracająca z urlopu wychowawczego ma prawo być przyjęta na dotychczasowe stanowisko pracy lub na stanowisko równoległe, zgodne z jej kwalifikacjami. W praktyce często jednak pracodawcy obchodzą ten przepis proponując po urlopie wychowawczym inne stanowisko pracy, teoretycznie o równorzędnym charakterze, jednak w rzeczywistości związane z mniej ambitnymi obowiązkami czy wymagające niższego wykształcenia. 

Gdzie pracownicy dyskryminowani ze względu na posiadanie dziecka mogą szukać pomocy?

O ile dochodzi do dyskryminacji i nie można sprawy rozwiązać polubownie, pracownicy mają prawo zgłoszenia sprawy do sądu pracy. W sprawach o dyskryminację nie stosuje się ogólnych reguł dotyczących ciężaru dowodu - pracownik wystarczy, że uprawdopodobni fakt bycia dyskryminowanym. To pracodawca ma obowiązek wykazać, ze nie dopuścił się dyskryminacji.
Ponadto można szukać pomocy w Państwowej Inspekcji Pracy, u związków zawodowych, w różnego rodzaju organizacjach działających na rzecz praw pracowników czy kobiet. Warto zauważyć, że coraz więcej firm starających się dostosować swoje przepisy wewnętrzne do dobrych praktyk unijnych oraz wymogów prawa pracy, wdrażają regulaminy pracy zawierające procedury anty dyskryminacyjne. Procedury te pozwalają część spraw rozpatrywać na etapie pozasądowym, w sposób polubowny, satysfakcjonując obie strony konfliktu.

Z Panią Anną Szul-Szywała rozmawiała Agnieszka Jasińska