Prawo pracy dla mamy

Zaszłaś w ciąże i zastanawiasz się jakie masz prawa w swojej pracy? W poniższym tekście opisujemy do czego jest zobowiązany Twój pracodawca, jakie masz prawa, a także obowiązki w stosunku do pracodawcy.

Bardzo istotną sprawą jest to, że wszystkie podane poniżej informacje dotyczą się jedynie kobiet zatrudnionych na umowę o pracę. Wszystkie kwestie związane z zatrudnieniem zapisane w Kodeksie Pracy i odpowiednich rozporządzeniach dotyczą tylko osób zatrudnionych na umowę o prace. Nie dotyczy to więc osób pracujących na umowę zlecenie, o dzieło, czy prowadzących własną działalność gospodarczą.

Przeczytaj o pracodawcach przyjaznych rodzicom.

Czy i kiedy powiedzieć pracodawcy o ciąży

Przepisy nie regulują kiedy powinnaś powiedzieć pracodawcy o ciąży. Jedynie art. 185 §1 Kodeksu Pracy mówi, że "stan ciąży powinien być stwierdzony świadectwem lekarskim". Pamiętaj jednak, że będąc w ciąży przysługuje Ci w pracy wiele praw. Nie otrzymasz ich od pracodawcy jeżeli nie będzie on wiedzieć, że spodziewasz się dziecka. Im szybciej poinformujesz o swoim stanie pracodawce tym szybciej będziesz mogła korzystać z przysługujących Ci praw. Jednym z przywilejów kobiet w ciąży jest to, że w czasie zwolnienia lekarskiego należy Ci się 100% wynagrodzenia, a nie 80% jak w przypadku zwolnień lekarskich innych osób. Pracodawca nie wiedząc, że jesteś w ciąży i nie mając odpowiednich zaświadczeń w czasie Twojego zwolnienia lekarskiego naliczy Ci 80% wynagrodzenia. Jest to tylko jeden z powodów, dla których warto poinformować pracodawcę w sposób oficjalny o ciąży jak najszybciej.

Rozwiązanie umowy o pracę z kobietą w ciąży

Art. 177 §1 Kodeksu Pracy mówi, że "pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy (...)".

Jednak co przepis zawarty w art. 177 §1 Kodeksu Pracy oznacza w praktyce? Oczywiście wszystko to reguluje w dalszych częściach Kodeks Pracy. Ale po kolei. Jeżeli kobieta jest zatrudniona na:
- umowę na czas określony;
- umowę o pracę na czas wykonania danego zadania;
- na okres próbny przekraczający jeden miesiąc;
a rozwiązanie umowy nastąpiłoby po trzecim miesiącu ciąży pracodawca jest zobowiązany do przedłużenia umowy do dnia porodu.

Są jednak przypadki kiedy umowa o pracę kobiety w ciąży może być wypowiedziana przez pracodawce. Może nastąpić to w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. Możesz zostać zwolniona również dyscyplinarnie, na przykład za kradzież.

Powyższe przepisy nie odnoszą się do:
- kobie zatrudnionych na okres próbny nie przekraczający jednego miesiąca (Art. 177 §2 Kodeksu Pracy);
- kobiet zatrudnionych na umowę o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy (Art. 177 §3¹ Kodeksu Pracy).

Przeczytaj, więcej o prawach kobiet w czasie ciąży.

Badania lekarskie, a praca

W czasie ciąży wykonywane są różne badania laboratoryjne, które najczęściej należy wykonać na czczo. W takich przypadkach masz prawo do późniejszego przyjścia do pracy i nie może wiązać się to z dłuższym pozostaniem w pracy, czy też zmniejszeniem wynagrodzenia. Krótko rzecz ujmując masz prawo do wykonywania niezbędnych badań związanych z ciążą w czasie godzin pracy (art. 185 §2 Kodeksu Pracy).

Praca w godzinach nadliczbowych i wyjazdy służbowe

W dzisiejszych czasach, w dużych korporacjach praca w godzinach nadliczbowych i częste wyjazdy służbowe to rzecz normalna. Jednak Ty jako kobieta w ciąży w tym przypadku również masz specjalne prawa.

Zgodnie z art. 178 §1 Kodeksu Pracy pracodawca bez Twoje zgody nie może wysłać Cię w delegacje. Nie może również wymagać od Cibie zostawania w pracy w godzinach nadliczbowych, ani w porze nocnej.

Jeżeli jednak pracujesz w systemie zmianowym, a wykonywane przez Ciebie zadania wymagają czasami pracy w nocy pracodawca powinien zmienić rozkład pracy tak, abyś mogła pracować po za porą nocną. W przypadku, gdy jest to niemożliwe powinnaś zostać przeniesiona na inne stanowisko lub do wykonywania innej pracy.

Jak dziecko przyjdzie już na świat

Jako młodej matce pracującej na umowę o pracę przysługuje Ci urlop macierzyński i wychowawczy. Od 1 stycznia 2009 r. przepisy dotyczące długości tych urlopów uległy zmianie.

Zgodnie z art. 180 §1 Kodeksu Pracy urlop macierzyński trwa:
20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
33 tygodnie w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje Ci również zasiłek macierzyński, który wynosi 100% wynagrodzenia lub przychodu stanowiącego podstawę jego wymiaru.

Dodatkowo jeżeli byłaś zatrudniona u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy przysługuje Ci urlop wychowawczy w wymiarze do 3 lat. Urlop wychowawczy możesz podzielić na cztery części i wykorzystać go najpóźniej do dnia ukończenia przez dziecko 4 lat.

Tak samo jak w czasie ciąży i trwania urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może zwolnić Cię z pracy.

Kiedy tata może iść na wychowawczy

Twój mąż lub partner również może wziąć urlop macierzyński/wychowawczy. Po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego możesz zrezygnować z pozostałej części. Nie wykorzystaną część urlopu przyznaje się ojcu dziecka (Art.180 §5 Kodeksu Pracy).

Dodatkowa praca w czasie urlopu wychowawczego

Zdarza się tak, że w czasie trwania urlopu wychowawczego masz okazję dorobić kilka groszy. Zgodnie z naszym prawem, zawartym w Kodeksie Pracy masz do tego prawo. Oczywiście podjęcie przez Ciebie dodatkowej pracy nie może wiązać się z tym, że Twoim dzieckiem będzie opiekować się ktoś inny. W art. 186² §1 Kodeksu Pracy zapisane jest, że "w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem".

Przypadku, gdyby opieka nad dzieckiem przestałaby być sprawowana stale przez Ciebie, a Twój pracodawca dowiedziałby się o tym, ma on prawo wezwać Ciebie do pracy. Reguluje to art 186² §2 Kodeksu Pracy.

Z urlopu wychowawczego oczywiście możesz zrezygnować w każdej chwili za zgodą swojego pracodawcy, a także po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy. Zawiadomienie należy przedstawić pracodawcy najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.